Σπηλιοκαυγάδες και Σπηλιοδιχοτομήσεις

Μετά τη συναυλία των Nick Cave & The Bad Seeds (Νίκος Σπηλιάς & Οι Κακοί Σπόροι) κυκλοφόρησαν πολλά σχόλια, από την άνευ όρων αποθέωση μέχρι την ολική απαξίωση. Απλοποιώντας αναπόφευκτα, μπορούμε να δούμε δύο αντίθετους τρόπους πρόσληψης του ίδιου φαινομένου: τον έναν που βλέπει στον σημερινό Cave την ενσωμάτωση και την παρακμή μιας παλιάς αντι-κουλτούρας και τον άλλο που βλέπει μια σπάνια στιγμή συγκίνησης, ανθρώπινης παρουσίας και ποιητικής αλήθειας.

Η αντίθεση δεν φαίνεται να αφορά τόσο στο αν η συναυλία ήταν καλή ή κακή, αν ο Cave τραγούδησε καλά ή όχι, αν το κοινό ανταποκρίθηκε ή αν η διοργάνωση είχε τον γνωστό χαρακτήρα των μεγάλων καλοκαιρινών φεστιβάλ, αλλά σε κάτι, μάλλον, βαθύτερο: τι σημαίνει σήμερα ο Nick Cave στην Ελλάδα, ποιο κοινωνικό σώμα τον ακολουθεί, τι απέγινε το παλιό underground, πώς γερνά μια ροκ κουλτούρα και πώς μια κάποτε περιθωριακή μουσική εμπειρία μετατρέπεται, μετά από δεκαετίες, σε δημόσιο γεγονός.

Πριν απ’ όλα ας  δούμε λίγα δεδομένα:

Οι N Cave & The Βad Seeds είναι δεύτεροι σε επισκεψιμότητα στην Ελλάδα, μετά τους Scorpions και μαζί με τους Tindersticks – αν λογαριάσουμε και την πρώτη επίσκεψη του Cave το 1982 με τους Birthday Party και την εμφάνιση του με τους Grinderman τον 2011, περνάει μόνος στη δεύτερη θέση.

Εξαιρετικές θέσεις παίρνουμε και σε αριθμό συναυλιών ανά κάτοικο και ειδικά σε αριθμό συναυλιών ανά $ αγοραστικής δύναμης, όπου μας ξεπερνά μόνο η πατρίδα Αυστραλία.

Στη συχνότητα επισκεψιμότητας πρωτεύουν οι Tindersticks με σχεδόν μια συναυλία κάθε χρόνο από 2001-2024. Οι Nick Cave & The Bad Seeds εδώ δεν είναι στην κορυφή με μόλις μία συναυλία ανά δυο έτη αλλά για ένα πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Να σημειωθεί ότι Tindersticks, Nick Cave & The Bad Seeds, Dead Can Dance, με 100-1000 φορές λιγότερες πωλήσεις από μαστόδοντα τύπου Scorpions και Iron Maiden, τα πηγαίνουν πολύ καλά στη χώρα μας. 

Καλλιτέχνης / συγκρότημα	Συναυλίες στην Ελλάδα	Πρώτη–τελευταία καταγεγραμμένη εμφάνιση	Έτη εύρους	Συναυλίες / χρόνο
Tindersticks	23	2001–2024	24	0,96
James	20	2001–2024	24	0,83
Scorpions	27	1990–2022	33	0,82
Placebo	14	1999–2024	26	0,54
Nick Cave & The Bad Seeds	23	1982/1984–2026	45/43	0,53
Iron Maiden	16	1988–2026	39	0,41
Manu Chao	8	2002–2023	22	0,36
Dead Can Dance	11	1990–2022	33	0,33
Depeche Mode	5	1985–2017	33	0,15

Ο Cave φαίνεται να έχει αναπτύξει μια σχέση διάρκειας με το ελληνικό κοινό, για να μην πούμε ότι μπορούμε αν τον πούμε ότι έχει ριζώσει. Από το 1982/1984 μέχρι το 2026, η παρουσία του συνοδεύει σχεδόν ολόκληρη τη μεταπολιτευτική ιστορία του ελληνικού εναλλακτικού ροκ ακροατηρίου. Από τους μικρούς και μεσαίους χώρους, από το Hima Club, το Club 22, το Ρόδον, στον Μύλο και το Ιβανώφειο, μέχρι τα μεγάλα φεστιβάλ, την Πλατεία Νερού και τη θεσμοποιημένη φεστιβαλική εμπειρία, η διαδρομή του Cave είναι ταυτόχρονα και διαδρομή ενός κοινού (όπως πιθανότατα έχει αντιληφθεί ο αναγνώστης αγνοώ το αίσχος της Nick Cave Solo συναυίας στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, θεωρώντας τη ως μη γενόμενη). 

#	Ημερομηνία	Πόλη	Χώρος / φεστιβάλ	Περιοδεία / φάση
1	20 Νοεμβρίου 1984	Αθήνα	Hima Club	From Her to Eternity Tour
2	21 Νοεμβρίου 1984	Αθήνα	Hima Club	From Her to Eternity Tour
3	25 Σεπτεμβρίου 1987	Αθήνα	Club 22	Your Funeral… My Trial περίοδος
4	26 Σεπτεμβρίου 1987	Αθήνα	Club 22	Your Funeral… My Trial περίοδος
5	3 Μαΐου 1989	Αθήνα	Rodon Club	Tender Prey Tour
6	4 Μαΐου 1989	Αθήνα	Rodon Club	Tender Prey Tour
7	5 Μαΐου 1989	Αθήνα	Rodon Club	Tender Prey Tour
8	16 Ιουνίου 1990	Αθήνα	Lycabettus Theatre	The Good Son Tour
9	17 Ιουνίου 1990	Αθήνα	Lycabettus Theatre	The Good Son Tour
10	18 Μαΐου 1992	Θεσσαλονίκη	Ιβανώφειο	Henry’s Dream Tour
11	19 Μαΐου 1992	Αθήνα	Sporting	Henry’s Dream Tour
12	5 Απριλίου 1995	Αθήνα	Peristeri Arena	Let Love In Tour
13	6 Απριλίου 1995	Θεσσαλονίκη	Μύλος	Let Love In Tour
14	7 Απριλίου 1995	Θεσσαλονίκη	Ιβανώφειο	Let Love In Tour
15	14 Ιουλίου 1998	Αθήνα / Πειραιάς	Rockwave Festival, Φρεαττύδα	The Boatman’s Call Tour
16	4 Δεκεμβρίου 2004	Αθήνα	Hellinikon Arena	The Abattoir Blues Tour
17	5 Δεκεμβρίου 2004	Θεσσαλονίκη	Βελλίδειο	The Abattoir Blues Tour
18	6 Ιουνίου 2008	Θεσσαλονίκη	Μονή Λαζαριστών	Dig, Lazarus, Dig!!! Tour
19	7 Ιουνίου 2008	Αθήνα	Θέατρο Λυκαβηττού	Dig, Lazarus, Dig!!! Tour
20	16 Νοεμβρίου 2017	Πειραιάς	Tae-Kwon-Do Stadium	Skeleton Tree Tour
21	23 Ιουνίου 2018	Πειραιάς	Ejekt Festival, Πλατεία Νερού	Skeleton Tree Tour
22	15 Ιουνίου 2022	Πειραιάς	Release Athens, Πλατεία Νερού	Summer 2022 Tour
23	24 Ιουνίου 2026	Πειραιάς	Release Athens, Πλατεία Νερού	UK & Europe Summer 2026 Tour

Ας ξαναγυρίσουμε στον Σπηλιοκαυγά. 

Ο πρώτος τρόπος διαβάζει τη διαδρομή του Nick Cave ως εκφυλισμό. Δεν βλέπει στον σημερινό Cave τον άγριο, σκοτεινό performer της post-punk εποχής, αλλά μια εικόνα πλέον ακίνδυνη και καταναλώσιμη. Κυρίως, όμως, βλέπει στο κοινό του ένα κοινωνικό σύμπτωμα: τον παλιό ακροατή της αμφισβήτησης, που έχει πια βολευτεί, ενταχθεί και αποδεχθεί την κανονικότητα, αλλά χρειάζεται ακόμη ένα αισθητικό άλλοθι για να πιστεύει ότι διατηρεί βάθος, σκοτάδι και εξαίρεση.

Η κεντρική φιγούρα είναι ο «βολεμένος μεσήλικας», όχι ηλικιακά αλλά κοινωνικά: ο άνθρωπος που κάποτε φαντασιωνόταν τον εαυτό του ως φορέα αντίστασης, αλλά σήμερα ζει μέσα στην ασφάλεια, την ιδιοκτησία, την οικογένεια, την κατανάλωση και την κοινωνική αναγνώριση. Για αυτόν, ο Cave λειτουργεί σαν άφεση αμαρτιών: λίγη σκοτεινή ποίηση, λίγη εξομολόγηση, λίγος θρήνος σε ασφαλή συσκευασία.  Η παλιά αντι-κουλτούρα επιστρέφει ως φετιχοποιημένο εμπόρευμα, θα σχολίαζε ο καθοδηγητής μου στο Κόμμα. Το underground γίνεται ασφαλής ανάμνηση, το σκοτάδι lifestyle, η μελαγχολία καταναλώσιμη ταυτότητα — μαζί με μπίρα, βραχιολάκι εισόδου και, μετά το τέλος της συναυλίας, burger. Ωστόσο, στην πραγματικότητά το ότι μια συναυλία είναι εμπορική και φεστιβαλική δεν σημαίνει ότι είναι ψεύτικη. Σημαίνει ότι είναι αντιφατική. Στο ίδιο πεδίο συνυπάρχουν ο  καταναλωτής του event και ο άνθρωπος που δακρύζει πραγματικά.

Ο δεύτερος τρόπος βλέπει στον Cave όχι καρικατούρα, αλλά ανθρώπινη παρουσία: θρήνο, απώλεια, έρωτα, προσευχή, βλέμμα, άγγιγμα. Η μεγάλη κλίμακα δεν ακυρώνει τη μυσταγωγία· για ένα μέρος του κοινού, την εντείνει. Και έτσι ίσως εξηγείται η απήχηση του Cave στην Ελλάδα: άλλη μουσική, αλλά ίδια ανάγκη για θρήνο, πάθος, ενοχή, θάνατο, σκοτεινή μελωδία, θεατρικότητα, ανδρική ευαλωτότητα και τα υπόλοιπα. Το ότι κάποιος τον είπε «Καζαντζίδη της Αυστραλίας» δεν είναι τελείως άστοχο. Άλλο ρεπερτόριο, ίδια ανάγκη για δημόσιο πόνο.

Καλλιτεχνικά, όμως, η εικόνα είναι πιο περίπλοκη. Ο πρώιμος Cave είχε κίνδυνο, ρήξη, ένταση. Από το Let Love In και μετά εμφανίζεται κόπωση και μανιέρα. Στα μεταγενέστερα έργα η φωνή γίνεται πιο αχνή, οι Bad Seeds συχνά υποχωρούν σε ατμοσφαιρικό φόντο και το πένθος, ακόμη κι όταν είναι πραγματικό, κινδυνεύει να γίνει αισθητική μέθοδος: ηλεκτρονικές ομίχλες, αργές απαγγελίες, ιερατική στάση, επαναλαμβανόμενη υψηλή σοβαρότητα. Το τραύμα γίνεται σκηνικό κεφάλαιο· η οδύνη αναγνωρίσιμη μορφή πολιτισμικής αξίας.

Ο σημερινός Cave δεν είναι ο Cave των Birthday Party ούτε των πρώιμων Κακών Σπόρων. Υπάρχει και δημιουργεί αλλά συνήθως παγιδεύεται στη μανιέρα, την αυτοεπανάληψη και την καλοστημένη ιεροπρέπεια. Ένας παλιός underground μύθος που έγινε φεστιβαλικός θεσμός. 

Το ερώτημα μένει ανοιχτό: βλέπουμε ακόμη κάτι ζωντανό ή  μια ωραία, συγκινητική και πολύ καλά σκηνοθετημένη σκιά;